• Название:

    Bay 1241 ke Kedey 1241 ke


  • Размер: 0.13 Мб
  • Формат: RTF
  • или
  • Сообщить о нарушении / Abuse

    Осталось ждать: 10 сек.

Установите безопасный браузер



Предпросмотр документа

Роберт Тору Кийосаки – американды ксіпкер, инвестор, жазушы, малім. 26 миллион данамен тарап кеткен он бес шаты кітапты авторы. 47 жасында «Бай ке, жарлы ке» бестселлерін жазып шыарды.

«Бай ке, жарлы ке» атты бл кітап лемдегі барлы ата-аналара – баланы е басты малімдеріне арналады.

I БЛІМ

Бай ке, жарлы ке

Мені 2 кем болатын: бай жне жарлы. Бірі жоары білімі бар, мдениетті, PhD атаы бар болан; 2 жылда 4 жылды колледжді оып бітірген. Одан кейін Стенфорд университетіне, Чикаго жне Солтстік-батыс университетіне білімін шыдауа кеткен болатын, рашан стипендия алатын. Екінші кені білімі лдеайда тмен еді. Екеуі де мансап уып, мірлерін жмыса арнаан. Екеуіні де табыстары болатын. Біра бірі мір бойы аша жетіспеушілігіне шырап отыратын. Екіншісі Гаваядаы е бай адама айналды. Бірі артынан оншаты миллион долларды, айырымдылы орларын, мешітті отбасына мираса алдырып кетсе, екіншісі тленуге тиіс шоттарды алдырып кетті. Екі кем де мыты, аылды, беделді болатын, екеуі де мірлік тжірибеде жинаан аылдарын айтып отыратын, рине, екеуінікі екі трлі еді. Екеуі де білімді насихаттаан, біра білім алу курстары бір-біріне самайтын. Егер мені бір ана кем боланда, мен оны айтан сиеттерін абылдап немесе ажет етпейтін едім. Екі кем бар боландытан, екеуіні айтанын кері итере салмай салыстырып, кп ойланып, содан кейін ана шешім абылдайтын дет шыардым. Бар мселе мынада еді, бай ке лі бай емес, жарлы ке лі жарлы болмаандыында. Екеуі де енді мансап уып, енді аша жне отбасы мселесін шешуді бастап жатандар. Ашаа екеуі екі трлі кзарас танытатын. Бір кем: «ашаа ныу – бар жамандыты тбірі». Екінші кем: «аша жетіспеушілігі – бар жамандыты тбірі». лкен сер ететін мыты екі кесі бар жас спірімге, яни маан шешім абылдау те иын болатын. Оларды кзарасыны айырмашылыы аша мселесі кезінде аны байалатын. Мен екеуіні айтанын «Неге ол былай айтады?», «Неге ана кісі секілді емес?» Байды баюы, кедейді кедейленуі, орта тапты арыздан мір бойы тыла алмауы аша стауды мектепте емес, йде йрететіндігінен. Кпшілік ауым аша туралы мектепте емес, ата-анасынан йренеді. Жарлы ке баласына аша жайлы не деп аыл айта алады. Ол жай ана: «Мектепте алып, сабаыды жасы оы». Бала сабаын жасы оып, ызыла бітірсе де, аржылы шаруаларда оны миында еш білім болмайды, ал уаытты ешкім кері бра алмайды. Аша таырыбы мектептерде озалмайды. Мектеп тек мектептік жне ксіптік білімді насихаттайды. Бізді мемлекеттік арызымыз жоарыда отыран аша жайлы тк білімі жо жоары білімді саясаткерлер, кіметтік шенеуліктерді арасы. Бір кемні мынадай деті бар еді: «Мен мынаан жадайым жо ». Ал екінші кем бндай сздерді млдем айтыздырмайтын. Мына сздерді олдананы дрыс: «Мына нрсеге олымды алай жеткіземін?». Жаын арада байып кететін кем кері сйлегенде ми жмысын тотатады: «Егер сен мына нрсеге олымды алай жеткіземін?», - деп айтатын болса, миды жмыса дайындайсы. Болаша бай кем барлы нрсеге ол жеткіземін деген ойы болмаан, ол жай ана зіні миын жаттытыратын. Ми – лемдегі е уатты компьютер емес пе? Ол ыли: «Мені миым кннен-кнге атаюда, себебі мен миымды жаттытырудамын. Миым мыты жмыс істеген сайын мен кбірек табыса кенелемін». Екі кем де тынбай ебек етумен болды, бірі аша мселесі туындаанда йыа кететін, екіншісі керісінше бл жадайда з-зін жаттытырумен болатын. Стратегиялы нтижені крсеткіші біріні аржылы жадайы жасарса, екіншісінікі лсірей бастаандыын крсетті. Бір кем айтатын: «Байлар салыты кбірек тлеп, табысы аздара жрдемдесу керек». Екіншісі: «Салы – ндірушілерді жазалайды, жмыссыздарды - марапаттайды». Біреуі мына сиетті айтса: «Жасы оы, жасы мекемеге жмыса трасы». Екінші кем: «Мыты оы, кейін жасы компания тауып, оны сатып аласы». Бірінші кем: «Мені бай болмауымны себебі, мені балаларым – сендер барсыдар». Екінші кем: «Мені бай болуымны себебі, мені балаларым – сендер барсыдар». Бірі ас стінде аша, бизнес жайлы гімелерді птаса, екіншісі ондай гімелерге рсат бермейтін. Бір кем: «Ісі насыра шапса, туекелге бел бума», «Бізді йіміз – е ірі актив». Екіншісі: «Туекел тбі желайы – мінесі де тесі», «Мені йім – пассив, егер сізді йііз е ірі актив болса, онда сізді келесіздіктер ктпек». Екі кемде шоттарды тлейтін, бірі ерте, екіншісі соы болып. Бір кемді демалыс, медициналы сатандыру, 20 жылдан астам ебектен кейінгі кімет сынатын жеілдіктер ызытыратын. Екіншісі толы аржылы дербестікке сенетік. «Жеілдік» деген нрсеге арсы болатын, оны ойынша, ол лсіз жне аржылы туелді адамдарды тудыратын. Бірі бірнеше долларды немдеуді ойласа, екіншісі жай ана инвестициямен айналысатын. Бір кем мені ажап тйіндеме жазуды йретсе, екінші кем жмыс кшін йымдастыратын бизнес жоспарды растыруды йретумен болды. Екі мыты кемні болуы маан оларды салыстырып, ой тйіндеуге ыпалын тигізумен болды. Мені байааным, адамдар з мірін зіні ой-пікірі арылы растырады. Мені жарлы кем: «Мен ешашан бай болмаймын», бл суегейлік аыры орындалды. Мені бай кем зін ыли бай сияты стайтын : «Мен бай адаммын», йткені бай адамдар «мен ешашан бай болмаймын»,- деп айтпайтын. Ол тіпті аржылы кедейленуге шыраанда да мойымады, зін баймын деумен болды. Ол рашан зіне: «Кедей болу мен кедейлену деген екі трлі ым» деген сздерді айталайтын. Мені байааным, мені жарлы кем аз тапаны шін жарлы емес, оны ойы жне іс-рекеттері шін жарлы екен. Сонымен мен жарлы ма, лде бай кемді ме, айсысын тыдау керек едім? Екеуі де білім ал, оы, йрен деген здерді иесі болатын. Ал бастысы андай білім, не оу, нені йрену? Бірі мені тынбай оып, дреже алып, жасы мекемеде бухгалтер-сарапшы, коммерсант, аша шін немесе ашаа жмыс істегенімді алады. Екінші кем оуды насихаттап, алай бай болуды гіттеп, аша алай жмыс істейтінін тсіндіріп, ашаны зіе алай жмыс істетуді йретумен болды. Ол мынаны мы айталайтын: «Мен ашаа емес, аша маан жмыс істейді». Мен 9 жасымнан бастап, ашаа атысты нрселерді бай кемнен йренемін деп шештім. Осылай жарлы кемні білімі жоары болса да, оны тыдамаймын деп шештім. 9 жасымнан бастап ашаны задылытарын йренумен болдым. Мені бай кем мені 30 жыл йретті, тек 39 жасымда, мен толы брін йреніп, ынаннан кейін йретуді тотатты. Аша билікті бір трі. Ал одан ткен кшті дырет – аржылы білімні болуы. Аша келіп кетеді. Егер сіздер ашаны басаруды йренсеіздер, онда бай адама айналасыздар. Барлыы айтылып, барлыы істелгеннен кейін 30 жыл айталанып келе жатан 6 сабаты бастап йрендім. «Мені кітабым, - дейді Роберт Кийосаки, мені бай кем йреткендей оай жазылан 6 сабатан трады. Бл сабатар – барлы сраты жауабы бола алмайды, біра жадайыызды жасартуа арналан кестелер тізбегі болып табылады».

II БЛІМ

1 cаба. Байлар ашаа жмыс істемейді

«ке, алай бай адама айналуа болады?». кем газетттен басын алып: «Балам, неге оны срады?», - деді. Мектептегі балаларды барлыы Майк екеумізбен араласысы келмейді, «сендер кедейсідер!» дегенді айталай береді. «Ал, балам, егер бай болы келсе, онда аша табуды жолын йрен». «Ал мен алай аша табамын?», - деп мен сраанымда кем: «зіні басымен ойлан», - деді де оя салды. Келесі кні Майкке кемні айтанын айтып бердім, біз Майк екеуміз осы мектептегі жалыз кедейлер едік. Біз атты жарлы болмаса та, баса балалар сияты жаа велосипед, жаа бейсболды олбатара, барлы жаа нрсеге ол жеткізе алмады. кешешеміз тама, киіммен амтамасыз етті. Мені кем детте: «Бірдеені аласа, сол шін жмыс істе» дегенді айталайтын. Аыры мен Майкке ріптес болуды сындым, ол келісім берді, мені алашы бизнес ріптесіме айналды. Бай сыныптастарымызды еске тсіретінбіз, жрегіміз ауырса да, оны бір пайдасы болатын, яни жаа ой, жаа мотивация беретін. Алашы бизнес жоспарымыз рдыма кеткен кезде, мені кем клімдеп, бай болылары келсе, Майкты кесінен срдар деді. Ол кейін е бай адама айналма. Майкты кесі бізге ашаны алай табуды жолын йретемін деп уде берді. «Тек маан жмыс істейсідер, сонда ана йрете аламын. Мен мектепті жйесі сияты кп сйлеп, кп оытпаймын, мен тжірибеде крсетемін», - деді Майкты кесі. Басында еш нрсені тсінбедік, бізді анап, инап жмыс істетіп жатыр, тірікші деумен болдым. Майкты кесі: «Егер сен мірді сабатарын йрене алса, тек тумен боласы. йрене алмаса, мір сені итерумен болады. Адамдар екі нрсе істейді. Бірі тек мірді тепкісін абылдайды, келесі бірі ренжіп, итерсе, итеруге кшеді. Біра олар зіні бастыына, жмысына, жарына соыны айтарады. Оларды мір итеретіндігін білмейді. Егер мірді соысына шыдай алмаса, сен осал адамсы. Мені зіні мселелері шін айыптама! Мселе менде емес, сенде!» Мені бай кем, яни Майкты кесі, болаша Гаваядаы е бай адамны 1 сабаын ойа тйдім: «Кедейлер, орта таптаы адамдар аша шін жмыс істейді». «Байлар ашаны зіне жмыс істетеді». Мені бай кем 1 сабаты жаластыра келе: «Саатына 10 цент шін жмыс істегені шін ашулананы дрыс, оны анаат еткеніде мен сенімен жмыс істемеуші едім. Тсінесі бе, шынайы оып-йренгі келсе, кш-жігер, айраттылы, асан ынта болу керек. Ашу – бл формуланы бір трі, ашу махаббатпен бірігіп штарлыты оятады. Мселе ашаа келгенде, адамдар ауіпсіздікті ойлайды, бл штарлытан емес, рейден туындайды. Тленуі тиіс шоттардан шошып ояну мір емес. Жмыс зіе ауіпсіздік сезімін ялатады деген – з-зіді алдау. Аша адамдармен алай басшылы ететінін кргенмін, ол апана тспедер, керісінше сендер ашаа басшылы етідер». Адамдарды эмоцияа беріліп жне айын ойлауды арасындаы айырмашылыты анытай алу керек. Бл мір бойы керек болатын саба. Бай ке Майк екеумізге: «Миларыды іске осып, тегін жмыс істедер, сонда сендер мен тлегеннен де лкен аражат табуды жолын табасыдар. Басалар кре алмайтын нрселерді кресідер. Ммкіндік деген кзді алдында трады емес пе? Бір ммкіндікті кргеннен со, мір бойы бірінен со бірін кре бастайсыдар. Аша сендерге жмыс істейді». III БЛІМ

2 саба. аржы сауаттылыын оуды ажеті анша?

1994 жылы маан 48 жас боланда, мен шаруаларды атарудан шегіндім. Мен жне мені йелім Ким екеуміз шін мірімізде лкен згерістер болды. Біз жмыс істемесек те, ашамыз автоматты трде еселеп сіп отырды. Майк империяны басаруды тадаса, мен істен кетуді тададым. Адамдармен арым-атынас барысында менен не нрсені істесе болады деп срайтын? Оларды: «алай бастаса болады?», «андай жасы кітапты сына аласыз?», «Балаларымызды неге жне алай дайындаймыз?», «Табысты пиясы неде?», «Мен миллиондарымды алай табамын?» Кпшілік ауым оларды тадыры тапан ашасына байланысты емес екендігін тсінбейді. Адамдар байыанын естігенде уанамын, біра мселе банктегі шоттарды анша екендігінде, онымен анша рпаты асырауа болатындыында емес. Менен «алай тез арада бай болуа болады?», «Неден бастау керек?» деп срайтындарды кптеп кілін алдырамын. Маан бай кем айтандай: «Егер сіз бай адам атаныыз келсе, аржылы сауаттылыа ие болуыыз керек». Бізді азіргі мектептер іргетассыз й аланатынына сенеді. Мектепті бітірген баланы миында аржылы сауаттылы жо. арыздан кз ашпай, жмысы іске баспай жрген адам тез арада бай болуды ойлайды, оны салан рылысы міне-міне лайтын дрежеде болады. Майк екеумізге бала кезден бастап аржылы сауаттылы іргетасын бай кеміз алатан болатын. 1 ереже. Сіздер актив пен пассив арасындаы айырмашылытарды білулерііз керек жне активтерді басаруларыыз керек. Егер бай болыыз келсе, онда осымен боланы. Кптеген адамдар актив пен пассивті айырмашылыын білмегендіктен аржылы крес жргізеді. «Бай адамдар активтерді иемденеді. Кедей жне орта таптаы адамдар актив деп санайтын пассивтерді иемденеді.» Бай кем тсіндіргендей: «Актив деген сзбен емес, санмен аныталады. Егер сіздер санды ои алмасаыздар, онда активке олдарыызды жеткізе алмайсыздар. Егер бай болы келсе сандарды оып ана емес, тсінуі де керек. Сандар сз іспеттес.» Актив деген алтаыза аша салатын нрсе. Пассив деген алтаыздан ашаны аып алатын нрсе. Ашаны кп болуы біреуді аржылы мселесін сирек шешеді. Аылмен шешіледі барлыы. Орта жне кедей тап аша кшіне здерін баынышты етеді. Жай ана тан ерте трып, тынбай ебек етіп, здеріне бл тірліктерді мні бар ма деген сратарды оюды мытып кетеді. Соны арасында здеріне арсы жмыс істейді. Аша кші адамдара арсы рекет етеді. Мені бай кем топтан ерекшелене алатын, ол мына сздерді жек кретін: «Біз мынаны істеуіміз керек, йткені барлыы осылай істейді». Ол сонымен атар «істей алмаймын» деген сздерді де айтпайтын. Егер сіздер ол бірдее істегенін аласаыз, мына сздерді айтаныыз жн: «Мен бл нрсені сіз істей аласыз деп ойламаймын». Ол мына демі сздерді де авторы: «Адамдар зінен ткен аылды адамдарды тсінеді». Майк жне мен осыны ойда сатап, дана адамдарды кп тыдап, білім жинайтынбыз. “Майк екеуміз, - дейді Роберт, стаздарымыздан мектепте йренгендерімізді алай мірде олдануа болады, неліктен аша туралы млдем оымаймыз, олар алай жмыс істейді деп срайтынбыз. Соы сраымыза олар, аша маызды емес, жасы оысадар олар зі-а сендерге келеді деп жауап айтаратын. Аша туралы білімімізді шыдаан сайын, біз стаздардан алшатай бастады”. Кптеген адамдар йді жинаан ашаларын, зейнетаыны «актив» деп санайды. Алайда адамдарды ашалары болмаандытан, олар инвестициямен айналыспайды. Кпшілігі инвестицияны дмін де татпайды. Мен й сатып алмадар демеймін! Мен тек пассив пен активті арасындаы айырмашылыты айтым келіп отыр. Мен й сатып алым келсе, е алдымен оны есебін айыратын аша, яни актив жинаймын. Олай етпеген жадайда шыыс кіріспен табыс жріп, капиталды инвестицияа айналдыра алмайсыздар. Мынаны есте сатаыздар: Байлар актив жинайды. Кедейлер тек шыындалады. Орта тап актив деп ойлайтын пассивті жинайды.

IV БЛІМ

3 саба. зіізді жеке бизнесііз жайлы ойлаыз

Бл байларды 3 пия ережесі. «зіізді жеке бизнесііз жайлы ойлаыз». Адамдар мір бойы біреуге жмыс істегеніні нтижесі аржылы крес болып табылады. Осы себептен адамдар зейнеткерлікке шыанда ештеесіз алады. Бізді азіргі білім беретін жйеміз мектеп бадарламасын йрету арылы жастара жасы жмыс дайындауа назар салады. Осы жастарды мірі жалаысына туелді болады. Мектептен кейін олар ксіби білім алуа кшеді. Олар малім, аспаз, суретші, жазушы т.б болу шін оиды. Алан ксіби білімдері жмыс кші болып, ашаа жмыс істеуге ыпал етеді. Ал сізді ксібііз жне сізді бизнесііз арасында кптеген айырмашылытар бар ой. «Мен адамдардан жиі сраймын, - дейді Роберт: Сіз андай бизнеспен айналысасыз ба?» Олар былай жауап береді: «О, мен банкирмін». Мен олардан: “Сіз банк иесісіз бе деп сраймын?” Оларды деттегі жауабы: «Жо, мен сол жерде жмыс істеймін». Бл мысал крсеткендей, адамдар «мені ксібім» жне «мені бизнесім» деген ымды шатастырады. Оларды ксібі банкир болса да, жеке бизнестеріне мтаж екендігін крсетеді. Егер сіз тама жайлы оысаыз. Сіз бас аспазшы боласыз. Егер сіз зады оысаыз. Сіз загер боласыз жне т.б. Біз шындыына келсек, жеке бизнесіміз туралы ойлауды мытып кетеміз. Адамдар мір бойы баса біреуге жмыс істеп, баса біреуді бизнесін кркейтеді. Сол шін де бізді жиі еститініміз: «Мен тек ызметте ктерілсем», «Маан ызмет уаытынан тыс екінші жмыс табу керек», «Мен таы оып, баса бдан да жасы жмыса кіремін». Адамзат жеке бизнесті ашуды есепке алмайды. зіізді жеке бизнесііз жайлы ойлаыз. Негізгі жмысыызды сатап алып, біра соан оса шынайы активтерді жинаыздар, пассивті немесе йііздегі зіні нын жоалтатын мліктерді емес. Сіз сатып алан жаа клік, сатып алан жеріізден айдап шыанда 25% нын жоалтады. Бл шынайы актив па? Мені титаннан жасалан гольфке арналан имек таяымны ны 400 доллар, ал оны бір рет пайдаланан сттен бастап ол 150 доллар арзандайды. Ересек мырзалар, шыындарыызды азайтып, пассивтерііздіысартыыздар, мыты активті іргетасын алауды бастаыздар. рметті ата-аналар, егер балаларыыз сіздермен бірге трып жатса, олара актив пен пассив арасындаы айырмашылыты йретііздер. Олар йден алыстамай, йленбей, бала таппай, й алмай, аржылы мселеге тап болмай, барлыын несиеге алмай жатып, «актив» деген берік й трызсын. Мен сіздерге жне сіздерді балаларыыза мына активтерді иеленулеріізді сынамын. Мені лемімде шынайы активтер былай блінеді: 1. Мені міндетті трде атысуымды талап етпейтін бизнестер. Мен олара иелік етемін, біра оларды басалар басарады. Егер мен ол жерде жмыс істеуім керек болса, онда ол бизнес емес. Ол мені жмысыма айналады. 2. Акция 3. Облигация 4. Ашы типтегі инвестициялы фондтар 5. Жылжымайтын млік, жинайтын табыс 6. Борышты олхаттар 7. Зияткерлі меншіктен авторлы аламаы: музыка, патент, олжазбалар. 8. Таы баса ны бар, жоары бааланатындар. Инвестиция жасап, уаытты тиімді пайдалану, жеке бизнесіізді ашу арылы байларды е лкен пиясына ол жеткізе аласыздар. Бл пия байлара згелерді артта алдырып, топ жарып шыуа жол салады. Бл пия жолды ары бетінде трып, оан жеткендерге, яни уаытты тиімді пайдаланып, жеке бизнестерін рандара сыйаы береді.

V БЛІМ

4 саба. Салыты тарихы жне корпорацияларды кші

Мотивациялы кітаптар жиынтыы 1874 жылы Англия здеріні азаматтарына траты табыс салыын салды. 1913 жылы Конституцияны 16-шы тзетуі ретінде Америкада да табыс салыы траты салынатын болды. Американдытар салыпен крескен де болатын. Америка мен Англияа табыс салыын траты ету шін 50 жылдай уаыт кеткен. Осы табыс салыы Америкаа енгенде, оны масаты байларды алтырату деген сияты негізде болды. Сондытан кедей жне орта тап, салыты задастырылуына дауыс берді. Бай ке Майк екеумізді осыны тсінгенімізді алады. Салытар байларды жазалайды деген ертегілер, аыр соы кедей жне орта тапты да шарпып кетті. Мен адамдармен сйлескенде зияткерлікті аржылы коэффициенті 4 саланы білуден трады: 1. Бухгалтерлік есеп – бл мені аржылы сауаттылы дегенді білдіретін ымым. Империя трызыыз келсе, санай білу те маызды. аржылы сауаттылы – аржылы есептемені ои жне тсіне алу. 2. Инвестициялау – мен бны аша табуа болатын ашаны ылым саласы деп атаймын. 3. Нарыты тсіну – бл сыныс пен сраныс туралы ылым. Нарыты «техникалы» аспектісін жне нарыа не керектігін білу ажеттілігі. Инвестиция жасау кезінде нарыа азір керек пе, яни экономикалы маынасы бар ма. 4. Экономикалы задарды білу, юриспруденция – егер корпорацияда бухгалтерлік есеп, инвестициялау, нарыты тсіну ісі жасы болса, онда корпорацияны лкен табыстар ктуде. Ал егер адам зіні корпорациясыны салы артышылытарын жне корпорацияны амтамасыз ететін ауіпсіздіктерді білетін болса, онда ол анарлым тезірек табыса ол жеткізеді. Адама экономиканы реттейтін задар туралы білу ажет. Экономиканы задарын білетін адам, оны білмейтін адам жерде жргенде, ол шып жргендей болады. Корпорациясы бар байлар: Табыс табады. Жмсайды. Салы тлейді. Корпорацияда жмыс істейтіндер: Табыс табады. Салы тлейді. Жмсайды.

VI БЛІМ

5 саба. Байлар ашаны жасап шыарады

Кпшілік ауым колледжді бітіріп, лкен мірге бет брады. Алайда, табыса жету шін мектептегі, колледждегі білім жеткіліксіз екенін тсінеді. Шынайы мір академиялы білімнен те алыс, ол бір кбірек нрсені талап етеді. Мені естігенім бойынша кбірек нрсені бір адам былай айтан – кш-жігер, табандылы, белсенділік, батылды, мытылы, ептілік, ержректік, алырлы, ерекшелік. Бл асиетерді адам бойында болуы, мектептегі білімге араанда болашаа тигізетін сері зор. Туекелге бас тігу не шін керек? Неге аржылы коэффициентті зияткерлігін дамыту шін зімізге мазасызды тудырамыз? Жауабы: мірде лкен тадау жасай алу шін. аржылы данышпандыымызды дамыту не шін ажет? Бл сраа р кім зі жауап беру керек. Мені жауабым: Ашаны тез тапым келеді. Істеу керектігінен емес, істегім келгеннен. Инвестициялау келіп кетеді, нары жоарылап тмендейді, экономика ркендеп, дадарыса тап болады. Ештееге арамастан мір бізге сансыз кп ммкіндіктер береді, лы ммкіндіктер, р кн сайын, біра осы ммкіндіктерді жиі кзден таса етеміз. Ал олар бар! лем згерген сайын, технология згерген сайын, ммкіндіктерде еселеп кбейеді, сол арылы сіз бен сізді отбасыызды асырау ммкін жадай болады. Мені философиям – з графама «актив» деген дндерді егу. Бл мені формулам. Аздан бастаймын жне дн егемін. Кейбіреуі седі, ал кейбіреуі спейді. Инвестициялау – туекелге бел буып ойнайтын ойын, егер не істеу керектігін білсеіздер. Бл мар ойын, сіздер жай ана ашаызды келісімге шашасыздар. Ая-асты кедергілерді, туекелді айналып ту шін, техникалы білім, даналы, ойына деген махаббат керек. Туекел р кезде де бар. Ал аржылы сауаттылы ауіп-атерді тмендетеді. Мені тырысуымны сферасы – жылжымайтын млік. Мен жылжымайтын млікті жасы кремін, ол траты жне баяу седі. Кздерііз емес, аыл-ойларыыз ммкіндіктерді креді. Кпшілік адамдар ммкіндіктерді тануда аржылы сауаттылыы жо боландытан, ешашан байымайды. Инвесторларды екі типі бар: 1. Кп тараан трі – толытырылан инвестициядан пакетті иеленетін адамдар. Осы адамдар типі жылжымайтын млік операцияларымен айналысатын компаниялара немесе биржалы маклерге не аржылы жоспаршыа хабарласып, бір нрсе алады: баалы ааздар, акциялар, облигациялар. Бл инвестициялауды арапайым жолы. арапайым мысал, сатып алушы дкенге барып, средегі компьютерді сатып алады. 2. Инвестиция шыаратын инвесторлар – бндай инвесторлар келісімді растырады, дл компьютерді блшегін сатып алып, растыратын сияты. Оларды жинап, бірттас жасайды. Мен компьютерді алай жинайтынын білмеймін, біра р трлі оспалардан бір тыыз ммкіндік жинай алатын адамдарды білемін. Туекел р кез, р жерде болады. Одан ашуды емес, кресуді йренііздер.

VII БЛІМ

6 саба. Ашаа емес, аша сізге жмыс істеу шін жмыс істенііз

мірді задылыы бойынша адама тек лкен дарынны зі жеткілікті емес. Мені таалдыратыны дарынды адамдарды аз аша табуы. Мені естуім бойынша 5% азыра американдытар жылына 100000$ табады. Ал айрыша, жоары білімді адамдарды жылына 20000$ табатындыы жиі кездесетін жйт. Мен алдында айтып кеткендей, аржылы даналы зіне бухгалтерлік істі, инвестицияны, маркетингті, зады осып алады. Осы трт факторды біріктірсеіздер, аша табу оайа тседі. Алайда іс ашаа келіп тірелгенде, кпшілік адамдар – бл кш-уатты толыымен салу деп ойлайды. Жмысшыларды кбісі ештееге талпынбайтыны задылы. Олар здеріне йреткен нрсені істейді – траты жмысты артынан жгіреді. Мен жастара бірдее йренетін жмыса кірідер деп кеес беремін, тек жалаы алатын жерге емес. Мамандыты тадамай жатып, кейін кн круге септігін тигізетін білім мен дадыны иеленііздер. Мен оытатындарымнан мынаны сраанда: «МакДональдстен гамбургерді айсылары жасы жасай аласыдар?» - барлы студенттер олдарын ктерді. Содан кейін: «Егер кпшіліктері одан жасы жасай алсаыздар, неге МакДональдс сендерден кп табады?»

Жауабы аны: МакДональдсты бизнес жйесі мыты. Дарынды адамдар жасы гамбургер дайындауда шеберлік танытып, алайда БИЗНЕС ЖЙЕНІ білмегендіктен кедей! Табыса жету шін мына салалар бойынша мыты дадылар керек: 1. Аша аынын басару 2. Жйелерді басару (зіізді жне отбасыызды осанда) 3. Адамдарды басару Сауда жне маркетинг жніндегі сратарда те маызды. Коммуникацияны мына дадылары: жазу, риторика, келісімдер жргізу табыса жету шін з кмегін береді. р кез жмыс істеу керек, зіізбен жмыс істеу керек. Курстара атысып, білімділік дегейін ктеретін таспалар сатып алып, білімді барынша жоарлату керек. Мен зіме екі кемні де ерекшеліктері мен сипаттарын алдым. Мені ішімде ашадан аша жасайтын капиталист жатыр. Сонымен бірге адамдар алдында жауапкершілікті стаз да бар. рдыма бара жатан мектептерге ескіріп кеткен білім бер жйесі жауапты деп ойлаймын.

VIII БЛІМ

Бастамасы. Кедергілерге ттеп беру

Егер адамдар оып, аржы жнінен сауатты болса да, кедергілерге тап болады. аржы сауатына ие адамдар неге «актив» атты баанын толтырмайды екен? Оны 5 себебі бар: 1.рей 2. Ценизм 3. Жалаулы 4. Жаман деттер 5. Ткаппарлы 1 себеп: Ашаны жоалтып аламын деген рей. Мен аша жоалтанды нататын адамды кездестірмеппін. Алайда бкіл мірімде ешашан аша жоалтпаан бай адамды кездестірмеппін. Аша жоалтып алу аупі – натылы. Ол барлы адамда бар, бай болсын, жарлы болсын. Алайда мселе сол стсіздіктермен алай кресетіндіктеріізде. Ол сізді міріізде із алдырады, адам міріні кп нрсесін анытайды. Мені бай кем ашаа атысты рейді тсінетін. «Кейбір адамдар жылланнан орады, кейбіреуі аша жоалтудан орады. Бл – адама тн рейлер». Ол ашаны жоалтумен кресуді былай кеес еткен: «Егер ауіп-атер жне мазасыздыты жек крсеіз – алдын-ала дайындалыыз». Сол шін де банктер жастара аша жинауды кеес етеді. 2 себеп: Цинизм жне онымен кресу. Адамдар инвестиция жасаймын деп ойлаанда, басына неше трлі ойлар келеді. «Мен аарыш адам емеспін», «Басалар менен жасыра», «Мен инвестиция саланда, экономика ласа не болады?». Бізді жаындарымыз, достарымыз бар, олардан срамасаыздар да кемшіліктерімізді айта береді, айта береді. Олар: «зіе-зі не себепті сенімдісі?», «Егер бл тамаша идея болса, неге баса адамдар жасамайды оны?», «Не айтып траныды зі де білмейсі!». Бл сздер лаымыздан кетпей, бір істі де бастай алмай аламыз. орыныш сезімі бойды билеп, тама та батпайды. «Аылсынандар ешашан жеісті олдарына алмайды» - деп бай кем айтатын. «Баылай алмайтын кдік пен баылай алмайтын рей арсыз адамды жасайды. Арсыздар сын іздейді, ал жегендер сараптама жасайды» - деп айтанда бай кем жасы кретін. Сын арсыз адамдарды кзін байлайды, басалары жеткен ммкіндіктерді кре алмаандытан жіберіп алады. Ал адамдар жіберіп алан ммкіндікті табу – кез-келген табысты кілті. 3 себеп: Жалаулы. олы бос емес адамдар жиі жалау болып келеді. Бір бизнесмен адам болыпты, тынбай ебек етіп, аша табатын. йелі мен баласын асырау шін кп жмыс істейтін. Офисте кп уаыт отыратын, дем алыс кндері жмысын йге келетін. Кндерді бір кнінде ол йіне келсе, йі – бос. Оны йелі балаларымен бірге кетіп алыпты. йелімен араздыы болан, алайда, жанядаы мселелерді реттеуді орнына, бизнесмен жмыстаы мселелерін реттейтін. Енді жабырау кйге тсіп, іскер асиеттерін жоалтан мезетте, жмысынан да айырылады. Бгінгі тада, мен олы босамаандытан байлыын аморлыа алмайтын, тіпті денсаулыына да арамайтын адамдарды жиі кездестіремін. Керісінше, йде отыран, бала трбиелемейтін адамдарды телебадарламалардан, дкенге бараннан олдары босамайтындарды да білемін. Негізі, олар жректеріні тбінде брін тсінеді, брін біледі. Cіздерді алдыларыызда жалаулыты ке тараан трі крсетілді, ол асан жмысбастылыпен ымтанады. Жалаулыа арсы нрсе бар ма? Бар, бл – кішкентай ашкздік. «Ашкз адам – жаман адам» деген трбие бар, біра талпынысты оятатын да нрсе осы ашкздік ой. Кп емес, кішкене ана ашкздік. «Ашкздік – пайдалы», - деп Майкл Дуглас айтан болатын. 4 себеп: деттер. Бізді мір – білімге араанда, деттерімізді бейнесі. Бай кемні айтан жасы сздері бар еді: «Егер мен зіме бірінші кезекте тлесем, аржылы, аыл-ой, фискальды арым-атынаста мытыра боламын. Ал егер мен зіме соы кезекте тлесем немесе тіпті тлемесем, лсіз бола бастаймын. Бастытар, менеджерлер, салы жинаушылар, птер берушілер мені бір нрсе істеуге ынталандырады, маан мір бойы ысым крсетеді. Маан жасы ашалай деттер керек, сонда ана оларды ысымынан тыламын». 5 себеп: Ткаппарлы. Ткаппарлы – бл эго + наданды. «Мен білген нрсем шін аша табамын. Білмегенім шін аша жоалтамын. Ткаппарлы танытан сайын аша жоалтумен боламын. Мен ткаппар боланда, мені білмейтін нрсем мен шін маызды емес болып крінеді» - деп бай кем жиі айтатын. Мені байааным адамдар білімсіздіктерін жасыру шін ткаппарлыты пайдаланады екен. Ондай жадайларды инвесторлармен, бухгалтерлермен сйлесу барысында да байаанмын. Аша, аржы, инвестиция леміндегі кптеген адамдар не айтып, не ойанын здері тсінбейді. Аша индустриясындаы олар тауарды партиясын итерумен болады. Егер бір нрседен білімсіз екеніізді тсінсеіз, осы жніндегі мамандардан кмек алыыз.

IX БЛІМ

алай бастау керек?

«алай бастау керек?» мен р кн ойлайтын деріс. мірде миллион доллара те келісімді табу зімізді аржылы данышпандыымызды оятуды білдіреді. аржылы дарын р адамда бар, мен оан сенімдімін. Мселе біз оны ашан оятады деген сылтаумен йытап жатуында. Бізді аржылы данышпанымыз неліктен йытап жатыр? йткені, біз ашаа деген махаббат – бар жамандыты тбірі деген трбиені сусындады. Осыдан барып бізді ішкі мдениетіміз шабыттандырып, аша шін жмыс істейміз, алайда ішкі дниеміздегі мдениет аша бізге алай жмыс істейтінін йретпейді. Бізді аржылы жадайымыза емес, оуа кіл блуді йретеді. Ал аржылы жадайды жмыс уаыты біткенде, бізді компания мен кімет аморлыына алады. азіргі трбие мынадай: тынбай ебек ету, аша табу, оны рту, жетпесе арыз алу. Батыс леміні 90% осыан келіседі, йткені жмыс тауып, ашаа ызмет еткен оай. Егер сіздер осы санатты адамдара жатсаыздар, мен сіздерге келесі 10 адамды сынамын. Ол сіздерді аржылы данышпаныызды оятады. 1. Маан биік шыа ктерілу шін себеп керек, маан рухани кш ажет. Себеп пен масат – «алаймын» жне «аламаймын» деген йлесім. Бірінші орында «аламаймын», ол «алаймынды» жасап шыарады. Мен мір бойы жмыс істегенді аламаймын. Мен жмысшы боланды аламаймын. Мен кемні мір бойы жмыс істегенін жек крдім. міріні соына дейін кімет оны тапаныны кп блігін алды. айтыс боланан кейін кем бізге ештее алдыра алмады. Байлар олай істемейді. Олар балаларына кп нрсе алдырады. Енді «алаймын». Мен еркін боланды жне лемді аралаанды алаймын. Мны жас кезімде жзеге асыранды алаймын. Мен ештееге туелсіз болым келеді. Аша маан жмыс істегенін алаймын. 2. Мен р кн сайын тадаймын, еркіндікті, ммкіндікті. Бл – адамдарды з елінде мір кешкісі келетіндігіні басты себебі. ола тскен р доллар арылы болашаымызды тадау ммкіндігіне ие боламыз. Жалпы, орта тапты бай болуымыз з олымызда. Ашаны алай жмсайтынымыз, бізді шындыында кім екенімізді крсетеді. Мысалы, жарлылар здеріне лайыты трде аша жмсайды. Бірінші кезекте білімге инвестиция йыыздар. Сізді аыл-ойыыз – кймейтін актив. 3. Достарды абайлап тадаыз. Шынайы достыты кші мен рухани жаындыты мытпаыздар. Мен достарымды аржылы жадайына арап тадамаймын. Достардан кп нрсе йрене аласыздар. 4. Алдымен бір формуланы, сосын келесісін игерііз. Мны тез істеп дадыланыыз. Сізді кшііз осыда болады. Нан пісіру шін р наубайшыны рецепті болады. Бл ереже таралып, аша табады. Ашаны кбісі «нан» дейді. 5. Алдымен зіізге тлеіз. Бл адам атал трбиені талап етеді. Егер з-зіізді адаалай алмасаыз, бай бола алмайсыз. з-зі стай білмейтін адамдар, тыс ойыннан миллион тып алып, тез жтайды. 6. з брокерлеріізге жасы тлеіздер. Бл жасы кеес. Мені бай кем з ісіні мамандарына жасы тлеу керек деп айтатын, менде солай етемін. Басару дадыны бір трі – адамдарды басару. Адамдарды басара білу керек жне сізге араанда техникалы сратара жасы жауап беретін мамандара ашаны кбірек тлеу керек. Сол шін де компанияларда директорлар кеесі бар.

7. «нділік сыйлаушы» болыыз. Бір нрсені сыйа ала білу. Алашы а оныстанушылар Америкаа оныс аударанда нділіктерді дстріне та алан. Мысалы, оныс аударушы мздаса, нділер оан крпеше беретін. Ал осы крпешені нділер сраанда, оныс аударушылар жиі тсіне алмай, реніш кйге тсетін. Дана инвесторлар инвестициялы капитала араанда, одан да лкен нрсеге талпыну керек. Сіз тегін алатын активті айтыпжатырмын. Сіз тек алашы капитал салымын айтарасыз. Бл аржылы парасаттылы. 8. Актив бай заттарды келеді. Адамны кші бір нрсеге ойын шоырландыра алуында. Ашаны ожайыны болу шін одан парасаттыра болу керексіз. Сонда аша сіздерге баынады, сіз алаанды істейді. Бл аржылы даналы. 9. аармана ажеттілік: миф кші. Іскер инвестицияа келгенде, олар аныталмаан проблемалара тап болады. Олара иыншылытарды шешуге кмектесетін аармандар табуына тілектеспін. 10. Берііз, сізге де береді: беруші кші. Мені бай кем ашаны білім сияты беретін. Беру ажеттілігіне толы сенетін.

лемде бізден де парасаттыра кштер бар. Барлы уаытта зімізге ана міт арта аламыз, біра осы кштер арылы бір нрсеге жету оайа тседі.